"Afrikaans hoort by Nederlands. Ons Afrikaanse Taalverdriet" door Petrus van
Eeden, Uitgegee deur Brevitas BK, Posbus 836, Howick 3290, Kwazulu-Natal,
Suid-Afrika, 1998. ISBN 1-874976-13-9 (272 blz.)
Ook voor f 35,00 te bestellen via giro 4429638 t.n.v. E.C.A. van den Broek
(ecavd...@che.nl) rek. NZAW.
En ook te bestellen voor 500 BF (voor leden)/595 BF (voor niet-leden) plus
10% verzendkosten te bestellen via: 1) vriend...@glo.be, 2) Vrienden van
Zuid-Afrika v.z.w., Posthoornstraat 85, 9050 Gent, OV, België, Telefoon/fax:
+32-9.231.86.53 en 3) Ludo Philipsen, Mr. Surinxstraat 12, 3530 Houthalen,
WL, België, Telefoon: +32-11.57.37.86 (alleen in het weekeinde).
Zelden is een boek zo boeiend en interessant als dit boek van Petrus van
Eeden. Echter buiten de tijdschriften over Zuid-Afrika is er nog geen
aandacht aan besteed. En dat is onterecht. Het verdient ook aandacht in
andere tijdschriften en kranten. Zijn pleidooi voor het weer opnemen van het
Nederlands als de standaardtaal met toepassing van het
territorialiteitsprincipe nodigt uit tot discussie en nadere
gedachtenvorming danwel het maken van plannen en het starten met de
uitvoering daarvan.
In onderstaande wordt getracht het boek samen te vatten door de hoofdstukken
af te lopen. Eigenlijk is dat niet goed mogelijk: men dient het hele boek te
lezen om in de ban van het betoog te raken.
In hoofdstuk 1 blijkt uit een onderzoek van hoe 40 dialecten verschillen van
het Standaardnederlands (positie 1) dat het Afrikaans de 23ste positie
inneemt.
In hoofdstuk 2 laat Van Eeden zien dat de strijd voor een taal succesvol kan
zijn als het territorialiteitsprincipe geldt en indien het om een
standaardtaal met een hoog prestige gaat. Besproken worden het Nederlands in
Zuid-Afrika, België en Suriname en vervolgens de situatie in Quebec, de
Verenigde Staten van Amerika, Brazilië, Jamaica, Haïti, Scandinavië en het
groothertogdom Luxemburg.
In hoofdstuk 3 komt de Afrikaanse beweging aan bod. In het algemeen is er
een kloof tussen spreektaal en schrijftaal. De verschillen tussen de
Afrikaanse omgangstaal en de Nederlandse standaardtaal worden benadrukt en
de overeenkomsten onderbelicht.
Nederlands was niet te moeilijk voor de Afrikaners; er was gewoon te weinig
onderwijs.
Hoofdstuk 4 gaat in op het maakproces van het Afrikaans. Het besluit op 8
mei 1925 om van Afrikaans een ambtelijke taal te maken werd genomen in een
tijd dat het Afrikaans nog niet gestandaardiseerd was.
In hoofdstuk 5 geeft Van Eeden zes redenen waarom het Afrikaans tot
standaardtaal verheven is: 1) nationalisme, 2) autonomie en eigen
identiteit, 3) geen stedelijke bevolking en een kleine elite, 4) lage
scholing, 5) zwakke sociaal-economische toestand, 6) romantisering van de
"eigen taal" (d.w.z. de spreektaal).
Hoofdstuk 6 gaat dieper in op de twee conclusies die uit hoofdstuk 2
getrokken konden worden: aansluiten bij een verwante standaardtaal en
toepassen van het territorialiteitsprincipe.
Besproken worden het gebruik van de standaardtaal en het dialect in
verschillende praktijksituaties en de consequenties van het
personaliteitsprincipe en het territorialiteitsprincipe.
De bedreiging van het Engels wordt in hoofdstuk 7 besproken.
De tweetaligheid van de Afrikaanstalige zal op den duur door het sterkere
Engels over gaan in eentaligheid. Door het kleine cultuurverschil met de
Engelstaligen zal de Afrikaner wanneer hij Engelstalig wordt geen Afrikaner
meer zijn. De Afrikaanssprekenden veramerikaniseren door de Amerikaanse
massacultuur. Klakkeloze nasynchronisatie van Amerikaanse televisieseries
leidt tot vertaald Engels, niet alleen in woordenschat maar ook in zinsbouw.
In hoofdstuk 8 stelt Van Eeden dat de culturele verhouding tussen enerzijds
de Afrikaners en anderzijds de Nederlanders en de Vlamingen op een laag
pitje staat. Hij pleit ervoor Nederlands ook op de Afrikaanse radio en
televisie te brengen.
In hoofdstuk 9 stelt Van Eeden dat Afrikaans geen andere keuze heeft dan in
het taallicht van Holland (de oude provincie) te staan zoals al de andere
Nederlandse streektalen dat doen.
In hoofdstuk 10 laat Van Eeden de rampzalige gevolgen van de afschaffing van
het Nederlands zien en houdt hij een hartstochtelijk pleidooi voor
wederaanname van het Nederlands.
Hij schetst de enorme mogelijkheden op terreinen zoals Nederlandstalige
journalisten en commentatoren, muziek, boeken, tijdschriften,
gebruiksaanwijzingen, televisie- en radioprogramma's, films en
softwareprogramma's.
In hoofdstuk 11 pleit Van Eeden ervoor dat de Afrikaners zich zo snel
mogelijk bij het Nederlands aansluiten omdat het Afrikaans anders zeker zal
uitsterven. Nodig is een lange termijnplanning en een aantal directe
maatregelen.
De climax bereikt hij met: "Ek aanvaar nie dat Nederlands 'n 'ander taal' is
nie, en dat Nederlandstalige kultuurgoedere nie ook aan my behoort nie. Dit
is die taal (Standaardtaal in die formele situasies en 'n kleurryke
verskeidenheid omgangsvariëteite in die informele situasies ), waarin ons
voorgeslagte onse Almagtige Skepper om genade en behoeding gesmeek het; die
taal waarin hulle hartstogtelijk bemin en getreur het; die taal waarin
hulle oorloë gewen en verloor het. Dit is ook óns taal, ons moedertaal. Ons
het óók reg daarop. Ons is deel daarvan."
In hoofdstuk 12 voegt Van Eeden aan de parabel van J. van Haver over de twee
broers Noorderman en Zuiderman een derde broer toe: Afrikanerman. Zij
behoren tot dezelfde familie!
Het boek bevat vervolgens een uitgebreide bibliografie.
De keuze voor het Standaardnederlands zal niet gemakkelijk zijn maar toch de
enig juiste. Het proces na de keuze zal nog moeilijker zijn zeker in
vergelijking met de taalharmonisatie tussen Nederland en Vlaanderen. Maar
wat uit elkaar gegroeid is kan ook weer naar elkaar toegroeien.
Omdat rugby ondersteuners nie van sokker as voorwedstryd hou nie is hulle
rassiste! Groot snert. Is hierdie gemengde sport 'n ANC-poging om nasiebou
te bevorder - ek kan nie aan 'n meer negatiewe ding gehoor het van dieselfde
manne wat 4 jaar terug die Springbok wou begrawe het nie.
Ek twyfel of enige ras die hherskappy/bewing van 'n ander ras sal aanvaar -
is ek verkeerd?
JL wrote in message ...
> Hi Folks,
> I am busy writing a book about Southern Africa, but most of it
> will be about the economics and politics of South Africa and
> Zimbabwe. The book is for publication in the USA before the
> end of the year.
>
> The book is to be called "Marxism in Southern Africa"
> Subtitle: "How Socialism is ruining Africa."
>
> It is going to make the case for the great many of us who
> are opposed to Marxism/Socialism and the silly politicies
> of the ANC.
>
> I am already quite well-known to Americans by
> way of a book I wrote which was published there a year and
> a half ago.
>
> I'm looking for unemployment statistics and GDP information
> for both country's for the last 20-30 years. Where can I get
> this?
>
> I am also looking for good information on any of the many things
> the ANC has gotten up to during its tenure - be it electoral
> fraud, corruption, etc.
>
> I am especially interested in anti-white and anti-western
> statements.
>
> I am also looking for photos of ANC atrocities.
'n Baie "wetenskaplike" werkwyse: Kom eers tot 'n gevolgtrekking
en versamel dan data waarop die gevolgtrekking gebaseer word.
As jy vir 25 gulden (ong 11 euro) boeke koop kry jy 'n boekeweekgeskenk.
In Vlaanderen sy weet, dat ons suinig is en natuurlik in hierdie week boeke
gaan koop.
Ek het dat ook gedoen.
Jy moet dan wel Nederlandstalige boeke koop.
Die geskenk is Salman Rushdie, Woede.
Dit is die eerste keer dat daar 'n skrywer is die nie Nederlandstalig is
nie.
Ek kan julle sê dat skrywers dit nie goedkeur nie, ook veel Nederlanders
dink dit is nie goed nie.
Maar almal die lief is vir literatuur het boeke gekoop en dan veral om
Salman Rushdie te kry.
Om nog 'n keer ons Nederlandse toleransie te toon, moet ek vertel, ek het my
Rushdie gekry. omdat ek vir genoeg geld boeke het gekoop!!
Ek het die geskenk gekry, omdat ik Etienne van Heerden het gekoop, in
Afrikaans!!!!!
Constand Viljoen tree uit.
Een van die dinge wat hy in die parlement in sy uittree-toespraak gese
het, is:
-------------------
Maar hy het ook versoenend gesê die Afrikaner moet "meer nederig wees
in ons interaksies en wedersydse respek en 'n verbintenis toon om die
verdeeldheid van die verlede te oorbrug".
Het Afrikaans heeft zich ontwikkeld uit het zeventiende-eeuwse Hollands:
De Oost-Indische compagnie (VOC) koos in de 17e eeuw de Kaap de Goede
Hoop als rustplaats op haar weg naar Indië. Op de lange zeereizen had
men behoefte aan een vast station, waar vers eten en drinken aan boord
kon worden gehaald, zieken konden worden achtergelaten enz.
De eerste kolonisten aan de Kaap kwamen uit het zuiden van de
Nederlanden, wat aan bepaalde details in het huidige Afrikaans nog te
merken is. Het waren matrozen en boeren, allebei groepen met heel
verschillende woordenschatten en dialecten. De inheemse bewoners van het
zuidelijke Afrika waren toen voor het grootste deel zogenaamde
Hottentotten en Bosjesmannen.
Vanaf 1740 was de voertaal in Zuid-Afrika niet meer zuiver Nederlands.
Een van de meest plausibele theorieën over het ontstaan van de nieuwe
taal is, dat de belangrijkste veranderingen in het Afrikaans teruggaan
op interferenties.
De Franse hugenoten die in de 16e/17e eeuw naar Zuid-Afrika kwamen,
hadden geen grote invloed op de taal, alleen de Franse namen herinneren
er nog aan. De Franse woorden die in het Afrikaans overgenomen zijn,
kwamen uit het Nederlands van de 17e en 18e eeuw.
Ook de "Maleise slaven" uit Indonesië, Angola en andere gebieden,
meestal Portugese kolonie�n, die in de 18e eeuw naar Zuid-Afrika
gebracht werden, hadden maar beperkte invloed op de taal. De Maleise en
Portugese woorden in het Afrikaans werden al vroeger door het Nederlands
ontleend (zeemanstaal).
In het midden van de 18e eeuw was het proces van deflexie
(vereenvoudiging en reductie van de nominale en verbale paradigma; vgl.
ook het flexieverlies in het Middelnederlands) al zo ver, dat een eigen
variant van de taal was ontstaan, het "Kaap-Nederlands". Vanaf de 2e
helft van de 18e eeuw was een eigen taalsysteem gevestigd. Door analyse
van de bronnen is een ontwikkeling van het Nederlands via het
Kaapnederlands naar het Afrikaans te zien.
Rond 1800 kwamen de Engelsen naar Zuid-Afrika. Hun komst had echter geen
grote invloed op de taal. Maar de Engelsen bleven hun eigen taal
spreken, het bestuur en het onderwijs werden Engelstalig. De Kaap werd
Britse kolonie. Het Engels had toen een veel hogere sociale status dan
het Afrikaans; de bovenlaag, het bestuur en de intellectuelen praatten
Engels, het Afrikaans werd als "kombuistaal" beschouwd.
De opvolgers van de Nederlanders en de Vlamingen ("conservatieve
boeren") werden meer en meer ontevreden over het Engelse bestuur
(slavenbevrijding) en trokken in de zogenaamde. "Grote Trek" (1836-44)
naar het noorden, weg van de kust. In verschillende gebieden vond men nu
ook verschillende varianten van het Afrikaans. De ruzies met de Engelsen
gingen door.
Het opkomende nationalisme in de 19e eeuw vroeg ook om de verdediging
van de taal door de Afrikaans-taligen. Voor het eerst begon men nu de
Afrikaanse taal op te schrijven. Er werd een spelling ontworpen, men
gebruikte de taal in het onderwijs en er werd een Afrikaanse
bijbelvertaling geschreven. Deze vertaling was vanwege het gezag van de
bijbel belangrijk voor de ontwikkeling van het Afrikaans (vgl. hierbij
ook de "Statenvertaling" en de gotische bijbelvertaling).
In 1875 werd het Genootschap van de Regte Afrikaners (GRA) opgericht.
Zij streden voor de erkenning van het Afrikaans als cultuurtaal. Na de
tweede vrijheidsoorlog tegen de Engelsen (1899-1902) kregen de "boeren"
zelfbestuur, Nederlands werd de officiële taal. Een nieuw nationalisme
had ook een nieuw taalbewustzijn tot gevolg. In 1905 werden het
Afrikaanse Taalgenootschap en de Afrikaanse Taalvereniging opgericht,
die successen konden boeken.
In 1910 kreeg de Zuid-Afrikaanse Unie de status van een dominion (binnen
de "Commonwealth of Nations"). In de jaren 20 werd het Afrikaans als
tweede officiële taal naast het Engels erkend.
In de jaren 60 bereikte de ontwikkeling van het Afrikaans een voorlopig
eindpunt. Het Afrikaans was van een "taal met lagere functies" tot een
"taal met hogere functies" (rechtstaal, taal van de politiek,...)
gegroeid.
Afrikaans wordt vandaag door ca. 6 miljoen mensen gesproken, de helft
ervan zijn kleurlingen. Behalve Afrikaans en Engels wordt in Zuid-Afrika
een aantal niet-Europese talen gesproken, die grotendeels horen bij de
Bantoetalen. Afrikaans is ook de meest verspreide taal in Zuid-Afrika,
het wordt als "lingua franca" tussen anderstaligen gebruikt.
Een paar opvallende kenmerken van het Afrikaans
De spelling van het Afrikaans berust op de zgn. vereenvoudigde
Nederlandse spelling. Ze is fonetischer dan de Nederlandse, meer gericht
op de uitspraak.
Belangrijke veranderingen in het Afrikaans (ten opzichte van het
Nederlands) zijn:
apocope van de t na stemloze medeklinker (Afr. lig - Ndl. licht, Afr.
produk - Ndl. product)
syncope van intervocalische d (Afr. skouer - Ndl. schouder, Afr. koue -
Ndl. koude) en g (Afr. spieël - Ndl. spiegel, Afr. teen - Ndl. tegen)
sk in plaats van sch in de Anlaut (Afr. skool - Ndl. school, Afr.
vriendskap - Ndl. vriendschap)
stemloos worden van frikatieven (Afr. so - Ndl. zo, Afr. suid - Ndl.
zuid)
het Nederlandse klanksegment aar vindt men in het Afrikaans vaak terug
als er (Afr. perd en kers - Ndl. paard en kaars)
een opvallend spellingverschil betreft de diftong [ei] die in het
Nederlands gespeld wordt als ij; deze wordt in het Afrikaans y
(krijgen - kry, mij - my)
De flexie van het werkwoord is in het Afrikaans betrekkelijk eenvoudig.
Ze is gekenmerkt door een verlies van uitgangen (deflexie; vgl. ook het
flexieverlies in het Middelnederlands). Zo kent het werkwoord in de
tegenwoordige tijd maar één vorm: ek werk, jy werk, hy werk, ons werk,
julle werk, hulle werk. Ook de infinitief is zijn uitgang kwijt geraakt:
Afr. werk, kry - Ndl. werken, krijgen. Een verdere vereenvoudiging kwam
tot stand doordat het Afrikaans twee tijden verloren heeft: de verleden
tijd en de voltooid verleden tijd. Voor het verleden is er dus maar één
uitdrukkingsmogelijkheid, namelijk de onvoltooid verleden tijd
(perfectum).
Ndl. Afr.
ik werkte ek het gewerk
hij heeft gezongen hy het gesing
wij waren vertrokken ons het vertrek
De twee laatste vormen (gesing, vertrek) illustreren bovendien een
andere belangrijke vernieuwing van het Afrikaans, namelijk het
verdwijnen van de sterke werkwoorden.
Een zeer opvallend kenmerk van de zelfstandige naamwoorden betreft de
genera. Terwijl er in het Nederlands twee categorieën zijn, de
de-woorden en de het-woorden, heeft het Afrikaans maar één categorie.
Alle zelfstandige naamwoorden worden gecombineerd met het bepaalde
lidwoord die (Ndl. de vrouw, het huis - Afr. die vrou, die huis). Bij de
meervoudsvorming valt op dat de uitgang -s in het Afrikaans veel
frequenter gebruikt wordt dan in het Nederlands (bijvoorbeeld bewegings,
vorms). Het Afrikaans heeft een aantal diminutiefsuffixen, waarbij
opvalt dat het Nederlandse -je vervangen is door -ie (koppie, briefie).
Opvallende vormen van de voornaamwoorden zijn de aanwijzende
voornaamwoorden hierdie (Ndl. deze) en daardie (Ndl. die). Het
onbepaalde Nederlandse men komt in het Afrikaans niet voor: Ndl. men
moet voorzichtig zijn - Afr. 'n mens moet versigtig wees. De vorm zich
(reflexiefpronomen) kent het Afrikaans niet: Ndl. hij schaamt zich -
Afr. hy skaam hom.
Op het terrein van de syntaxis valt vooral de zogenaamde 'dubbele
negatie' op. De negatie wordt door twee elementen uitgedrukt: het eerste
element nie (of niemand, nooit, niks, geen enz.) staat na de
persoonsvorm, het tweede element (altijd nie) staat altijd aan het einde
van de zin: hij kan nie slaap nie; sy hou nooit op met werk nie. (vgl.
hierbij ook de negatie in het Middelnederlands)
Een typisch Nederlandse constructie vindt men in een zin als: ik zat te
schrijven. Deze constructie bestaat in het Afrikaans niet. Ze wordt
weergegeven door een combinatie van twee werkwoorden die door en met
elkaar verbonden zijn: ek het gesit en slaap. Een ander voorbeeld: Ndl.
hij loopt te lezen - Afr. hy loop en lees.
Tenslotte een eigenaardigheid op het gebied van de woordvorming, de
reduplicatie. In de gesproken taal komt men frequent verdubbelde woorden
tegen, zoals gou-gou, vroeg-vroeg of kort-kort. Meestal werkt deze
verdubbeling intensiverend en/of iteratief. Niet alleen bijwoorden
kunnen worden verdubbeld, ook bij substantieven of werkwoorden vindt men
wel eens reduplicatie: alles kom stuk-stuk en nuut tot hom
('stuksgewijs') en: toe het die seun huil-huil van ontsteltenis daan
aangekom ('in tranen'). De geredupliceerde woorden krijgen in dergelijke
zinnen een bijwoordelijke functie.
Literatuur: Vergelijk voor het Afrikaans Brinkman & Uys (z.j.) en vooral
ook Raidt (1983), waaraan ook veel van de voorbeelden ontleend zijn.
------------------------------------------------------------ ------------
--------
[Bibliografie]
[ Naar het begin van deze pagina ]
Leuce:
Ek weet nie of ek moet sê ek vra 'n guns of of ek moet sê ek kondig iets aan
nie, gie-gie. Google se koppelvlak is nou in Afrikaans. Ek't klaar een of
twee foutjies (een vertaalfout en een of twee lokaliseringsfoute)
raakgesien, maar gebruik dit gerus... en sê my wat julle dink. O, lewer
ruimskoots kommentaar en KRITIEK oor die Afrikaans, hoor. Tx.
Supertaal
Blog
Soek
Hulp
Lede
Registreer
Teken aan
Tuis
RSS
