Piet Paardekooper, taalkundige en emiritus-professor aan de
Universiteit van Leiden - 24/09/03
Oude kluchten verklappen
Van Beschaafd 17e-eeuws Amsterdams heeft het moderne Amsterdams bijna
niets bewaard. In één zinnetje kun je het meeste bij mekaar zetten:
"Me foader ken na seven uur nie meer sonder een koppie koffie in s'n
bed blijve legge." Het persoonlijk voornaamwoord me is samengevallen
met het bezittelijk voornaamwoord m'n, de z en de v zijn weg, legge en
kenne hebben 'liggen' en 'kunnen' vervangen, en de verkleinuitgangen
verschillen van die van het ABN: koppie, bakkie, nessie, enzovoort.
Maar we weten dat er veel en veel meer geweest is: dat verklappen
allereerst de oude kluchten, zoals de "Klucht van de koe" van Bredero
of de "Warenar" van Hooft. Daarin vinden we bv. nuuw, skip, rot voor
'rat', steuren, keuning, veul enzovoort.
In het Zaans van 1900 was dat Beschaafde 17-eeuwse Amsterdams ook nog
te hóren: Boekenoogen heeft het beschreven. Maar de tand des tijds
heeft ook daarvan het meeste opgevreten; een paar hoogbejaarde Noord-
Hollandse dorpelingen in bejaardenhuizen hebben schaarse restanten
bewaard, vaak zonder te beseffen welke kostbaarheden ze straks mee
zullen nemen in het graf.
Met Jan naar Afrika
Gelukkig heeft Jan van Riebeeck dat Beschaafde Amsterdams meegenomen
naar de Kaap, toen hij daar met z'n gezelschap in 1652 landde. En daar
heeft het nageslacht het grootste deel van dat Amsterdams voor ons
bewaard, in licht gewijzigde vorm. Wie dus het oudste Amsterdams nog
wil hóren, moet naar Zuid-Afrika gaan.
Jan z'n Amsterdams was VOC-taal; het breidde zich meer en meer uit
over de kleine kolonie. Maar bruine en andere tweede-taalaanleerders
vereenvoudigden dat en schrapten bv. alle uitgangen van de
tegenwoordige tijd: ek loop, hy loop, julle loop enz. Ook de verleden
tijd vonden ze vervelend: 'kwam', 'zag', 'overwon' werden dus het
gekom, het gesien, het oorwin. De Nederlanders namen die
vereenvoudigde vormen over. Van hun kant gaven zij Maleise leenwoorden
aan de Nederlanders, zowel in het vaderland als in Zuid-Afrika: pisang
voor 'banaan', piering voor 'schoteltje' en bamboe voor 'rietsoort'.
Dat nieuwe Hollands ontstond dus in hoofdzaak door vereenvoudiging van
Beschaafd 17e-eeuws Amsterdams bij tweede-taalaanlering. Het heette
Kaaps-Hollands of Afrikaans Hollands, afgekort tot Afrikaans.
Won ABN het gevecht?
Intussen veranderde het Oudamsterdams ook in het moederland: mensen
die op school leerden lezen en schrijven, kregen van de meester op hun
kop als ze hun praten niet aanpasten aan de letters. "Die rot het dat
eier op dat bakkie late legge" is helemaal fout; je mot (moet) segge
(zeggen): "Die rat heeft dat ei op dat bakje laten liggen".
In 1900 kregen de schoolmeesters ook nog steun van de leerplichtwet;
geen kind kon aan hun dwang nog ontsnappen, en het ABN won het gevecht
van het oude Amsterdams (en van de andere dialecten) bijna overal.
(Alleen in Vlaanderen, waar de leerplichtwet later kwam, is de ABN-
hantering nog niet overal voltooid.) Het Nederlands overwon het
Hollands dus, al liet dat sporen na in vaste uitdrukkingen: een ouwe
rot, een mooi koppie. En onlangs hoorde ik een minister zeggen: "de
ore viele me van me hoofd". Maar Balkenende greep niet in.
Een Afrikaanse zuster
Er zijn nu dus twee vormen van Nederlands. Het sterk Hollandse
Nederlands in Zuid-Afrika heeft oude klanken en woorden bewaard, maar
uitgangen laten verdwijnen. Daartegenover staat het Europese
Nederlands dat het omgekeerde gedaan heeft: klanken en woorden laten
verdwijnen, maar uitgangen vastgehouden. Het eerste kun je Afro-
Nederlands noemen, en het tweede Euro-Nederlands. Het Afrikaans is dus
geen dóchter van het Nederlands, maar een zuster. Het eerste telt 6
miljoen sprekers (3 miljoen witmense en drie miljoen bruinmense), het
tweede 22 miljoen.
De taalbelangen van 28 miljoen mensen behartigt de Taalunie
Nee, helaas nog niet helemaal, want in Europa moet het inzicht nog
doorbreken dat Kaaps Hollands Amsterdams is. En dan is de eenvoudige
conclusie: zolang Amsterdams Hollands is en Hollands Nederlands, hoort
ook het Kaapse Hollands thuis in de Nederlandse Taalunie. Wie kan
beter als die Taalunie aan de Afrikaners uitleggen dat hun
taalgemeenschap geen 6 miljoen mensen telt, maar 28 miljoen?
Rowers het gisternag 'n 86-jarige boer van die Badplaas-distrik
verwurg en sy vrou aangerand en ontvoer.
Mnr. Tolstoi Schoeman (86) en sy vrou, Güdryn, het volgens die polisie
gelê en slaap toe rowers glo deur die agterdeur toegang gekry het tot
die egpaar se plaashuis by Vygeboom, sowat 10km van Badplaas in
Mpumalanga.
Toe mnr. Schoeman hom teen die rowers verset, het hulle hom oorrompel,
vasgebind en met 'n slaapbroek verwurg. By mev. Schoeman wou hulle
geld en wapens hê.
Sy is eindelik in die egpaar se eie motor na 'n OTM geneem om geld te
trek.
Op die pad na Carolina het die rowers 'n ongeluk met die voertuig
gemaak en van die wrak gevlug. Polisie het later op die wrak afgekom
met mev. Schoeman nog daarbinne.
Sy het gesê daar was 'n plaasaanval en sy vermoed haar man is dood. In
die slaapkamer het die polisie toe op mnr. Schoeman se lyk afgekom.
Mev. Schoeman is in Ermelo behandel en later ontslaan. Die polisie is
op die spoor van verdagtes.
Die Slag by Bloedrivier: op hierdie Sondagmore in 1838 aan die oewer
van die Klein-Tugelarivier oorwin 470 Voortrekkerburgers met 64 waens
sowat 10 000 Zoeloes. Slegs Andries Pretorius en twee burgers word lig
gewond terwyl ± 3000 impi's hier sneuwel, en daardeur word die Gelofte
aan ons volk se hart geknoop:
"Mijne Broeders en Mede-landgenoten,
hier staan wij tans op een ogenblik voor een
heilige God van Hemel en aarde om een
belofte aan Hem te beloven,
als Hij met Zijn bescherming met ons zal
wezen, en onze vyand in onze handen zal
geven dat wij hem overwinnen, dat wij die
dag en datum elk jaar
als en verjaardag en een dankdag zoals een
Sabbat in Zijn eer zullen doorbrengen;
en dat wij een tempel to Zijn eer stichten
zullen, waar het Hem zou behagen;
en dat wij het ook aan onzen kinderen
zullen zeggen, dat zij met ons erin moeten
delen, tot gedachtenis ook voor onze
opkomende geslachten.
Want de ere van Zijn Naam daardoor zal
verheelikt worden, dat de roem en eer van
overwinning aan Hem zal worden gegeven."
* Aptekers vermoor, hul lyke in veld gegooi
* Wagte se lyke op plaas gevind
* Iemand gesoek om lyk uit te ken
Durban - Twee mans sal Vrydag in die Ntuzuma landdroshof verskyn nadat
hulle met liggaamsdele in hul besit betrap is, het polisie in
KwaZulu-Natal gesê.
"Die mans is kragtens die Wet op Menslike Weefsel in hegtenis geneem,"
het polisiewoordvoerder Luit. kol. Vincent Mdunge gesê.
Die eerste verdagte is Sondag in Nongoma in hegtenis geneem nadat hy
met twee hande in sy besit betrap is.
"'n Verdere ondersoek het die polisie na KwaMashu in Lindelani gelei
waar 'n tweede man, wat beweer het dat hy 'n tradionele geneesheer is,
met 'n kop en borskas in 'n 20 liter-emmer in sy besit gevind is," het
Mdunge gesê.
Mdunge het gesê die kop was die van 'n bejaarde man en die borskas die
van 'n kind.
"Die tradisionele geneesheer het gesê die borskas is 'n tokoloshe wat
hy in 'n bos gevang het...en dat dit nie menslik is nie," het die
polisiewoordvoerder bygevoeg.
Agt mense, 'n baba van 9 maande inkluis, het doodgebrand toe hul huis
in Pinetown, buite Durban, glo aan die brand gesteek is, het polisie
in KwaZulu-Natal gesê.
Volgens lt. kol. Vincent Mdunge vermoed die polisie dat die agt eers
geskiet is, waarna daar petrol in hul huis gegooi is en dit toe aan
die brand gesteek is.
ÂOns het leë petrolkanne en vuurhoutjies buite die huis gevind. Daar
is glo ook 9mm koeëldoppies binne die huis gevind, maar ondersoekers
is steeds besig op die toneel.Â
Die oorledenes is geïdentifiseer as Coshela Mabhida, 48, Sindi
Mabhida, 25 en haar nege maand oue baba Andiswa.
Die ander is Owami Mabhida, 6, Siphesihle Mabhida, 7, Njabulo Mabhida,
9, Nelisiwe Khumalo, 16, en Angelina Mabhida, 68.
Die saak is aan die georganiseerde misdaadeenheid oorhandig. - Sapa
============================================================
Die oorskakeling van enkelmedium na pararallelmedium is dikwels net
die eerste stap na algehele verengelsing. Van die 1 396 Afrikaanse
enkelmedium-skole in 1993 was daar verlede jaar net 667 Afrikaanse
skole oor.
============================================================
Moenie Engels só aan skole opdwing nie
2010-11-29 23:00
Afrikaanse enkelmedium-skole in dele van Pretoria behoort bedag te
wees op die poging om hul te transformeer tot parallelmedium-skole.
In ’n interne memorandum vra ’n direkteur van ’n onderwysdistrik in
Pretoria ’n mandaat van die Gautengse onderwysdepartement om sekere
Afrikaanse enkelmedium-skole in parallelmediumskole te verander.
Onder die hoërskole tel skole soos Centurion, Die Wilgers, Eldoraigne,
Menlopark, Garsfontein, Waterkloof en Zwartkop.
Die oorskakeling van enkelmedium na pararallelmedium is dikwels net
die eerste stap na algehele verengelsing. Van die 1 396 Afrikaanse
enkelmedium-skole in 1993 was daar verlede jaar net 667 Afrikaanse
skole oor.
Saam met die verengelsing van universiteite is dit die grootste
gevaarlig vir die toekoms van Afrikaans.
Mnr. Joe Mokhosi, opsteller van die memorandum, het gesê daar is groot
druk op Engelse skole in die distrik en dit gaan volgende jaar
vererger.
Hy verwag nou van die Afrikaanse skole om Engelse klasse aan te bied
om plek te maak vir kinders wat nog nie geholpe is nie. Die skole is
volgens hom welvarende skole wat geld kan insamel om bykomende
onderwysers aan te stel waar nodig is.
Dit is verregaande van Mokhosi om in dié laat stadium te verwag dat
Afrikaanse skole op eie koste klasse in Engels moet aanbied.
Die probleem van te min plek vir Engelse kinders in skole in Pretoria
kom al van so lank as vyf jaar gelede.
Mense soos Mokhosi wil die probleem nou oorgee aan Afrikaanse skole.
Dis ’n gerieflike uitweg vir hom.
Intussen is daar skole in Mamelodi wat letterlik leeg staan. Ouers het
hul kinders na ander skole gestuur omdat hulle ordentlike onderrig vir
hul kinders wou kry.
Hoewel die Gautengse onderwysdepartement sê die memorandum is nie ’n
amptelike dokument nie, behoort die geteikende skole hulle voor te
berei dat die kwessie weer en weer by hulle gaan draai.
Kind elderly man's soles stripped of feet
Shot in back of head and shoulder
==================================================
Honde wag vergeefs
2010-12-06 10:12
Nicolize van der Walt
Krugersdorp. – Vier poedeltjies wag angstig dat hul baas moet huis toe
kom. Wanneer die deurklokkie lui of hulle ’n bakkie se enjin hoor,
storm hulle deur toe.
Hul baas gaan egter nie weer huis toe kom nie.
Die lyk van mnr. Jan Krige (56) van Naudestraat in Krugersdorp is
verlede Donderdag in Kagiso gekry nadat vriende en familie sedert
Dinsdag na hom gesoek het. Hy is in die agterkop en skouer geskiet.
Sy wit Colt-dieselbakkie (registrasienommer XVK179GP) is vermoedelik
gekaap en word deur die polisie gesoek.
“Jan (Krige) is deur die nag uitgeroep na sy werk toe by Harmony se
Doornkop-myn,” sê mev. Nellie Krige.
“Ek is later die oggend werk toe. Toe ek die middag by die huis kom,
het ek gesien sy kos staan nog steeds net so.
“Ek was toe baie, baie bekommerd en ons het na hom begin soek.
“Ek het uitgevind hy het reeds 03:30 by die myn uitgeklok.
“Ons het sy selfoon gebel. Twee keer het dit geklink asof iemand die
foon antwoord, maar dadelik weer dooddruk,” sê sy.
Die egpaar sou op 20 Desember 35 jaar getroud gewees het.
Mev. Krige sê hul poedels is hul “kinders”.
“Vandag gaan hulle Jan se lyk van die Roodepoort-lykhuis af aan ons
oorhandig.
“Ek gaan die hondjies vat sodat hulle na hom kan kyk. Dalk verstaan
hulle dan wat aangaan. Hulle is so treurig.
“My man was ’n diabeet wat al twee keer in ’n koma was.
“Dis vir my onaanvaarbaar dat hy nou só wreed moes sterf.
“Toe ek sy lyk moes gaan uitken, het ek gesien hy het nie velle op sy
voete nie.
“Dit lyk of hy vasgebind was ook. Hy het dit nie verdien nie,” het sy
snikkend gesê.
Mev. Krige het haar man as ’n “huismens” bestempel.
“Hy het baie van TV kyk gehou.
“As die TV aan was, was dit op sport. Hy was gek oor rugby en
krieket.
“Hy was ’n saggeaarde mens wat almal altyd net wou help.
“Gewoonlik het hy vir Noekie, ons oudste hondjie, saamgevat werk toe.
“Dan het sy in sy bakkie gewag totdat hy terugkom. Dinsdag was hy
egter te haastig en sy moes by die huis bly?.?.?.”
’n Roudiens vir Krige word Donderdag 12:00 uit die NG Kerk Suiderlig-
gemeente in Krugersdorp-Wes gehou.
Ao. Solomon Sibiya, polisiewoordvoerder, sê hy is nie ingelig oor die
ontdekking van die lyk en die moordondersoek nie, berig Amanda
Roestoff.
Hy kon daarom nie op die voorval of die ondersoek kommentaar lewer nie.
- Mr Fourie was dragged around with a belt around his neck in his house
- They crushed his hands which were badly afflicted by arthritis
- His beloved Jack Russel dog 'Snottie', was brutally kicked and
beaten and then shot dead in front of him
*Damn the liberal media for not reporting and making an issue for
weeks over incidents like these
'n Bekende inwoner van Vaalwater in Limpopo is dood nadat sy
moordenaars sowat twee weke gelede 'n gordel om sy nek gebind en hom
daarmee in sy huis rondgesleep het.
Mnr. Andrew Fourie (62) se geliefde Jack Russell-hondjie, Snottie, is
tydens die aanval voor hom doodgeskiet.
'n Bebloede en erg beseerde Fourie het sowat tien uur lank bewusteloos
langs die dooie hondjie gelê voordat 'n buurman opgedaag het.
Mev. Elvera Fourie, sy vrou, het gister huilend vertel hy is eergister
in die Steve Biko-hospitaal in Pretoria dood.
"Hy kon nog soveel vir die samelewing beteken het ... Nou is hy net
nog 'n syfer van die misdaad in Suid-Afrika."
Die egpaar sou vandag hul 15de huweliksherdenking gevier het.
Fourie is die aand van 18 November omstreeks 21:00 in sy huurhuis op
die Boschpoort-plaas oorval. Sy vrou was in Pretoria.
Volgens haar het haar man gesê drie mans het ingebreek en hom in die
hoofslaapkamer oorval. Hy was sieklik en het artritis gehad. "Hulle
het aangehou om hom oor die kop te slaan. Hulle het 'n belt om sy nek
gebind en hom daaraan deur die huis gesleep."
Snottie het glo na van die aanvallers gebyt toe hy doodgeskiet is.
"Hulle het hom vreeslik geskop en in 'n kamer in die huis vasgebind.
Daar was oral bloed, aan die mure en die gordyne ook."
Fourie se hande, wat kromgetrek was van artritis, was stukkend
geslaan.
Nadat die aanvallers in Fourie se bakkie probeer vlug het, het hy hom
losgewikkel en teruggekruip na die hoofslaapkamer waar Snottie dood
gelê het.
"Hy het gesê 'n ruk later het die mans teruggekom en 'n kussing oor sy
kop gedruk en hom probeer versmoor. Hy het gemaak of hy dood is."
Hy het daarna sy bewussyn verloor.
Mnr. Hannes Haasbroek, 'n buurman, het die volgende oggend omstreeks
08:00 op die bewustelose Fourie afgekom. Hy het onraad vermoed omdat
Fourie nie sy selfoon geantwoord het nie. Die aanvallers het Fourie se
selfoon en gewere gesteel.
Mev. Fourie het gesê haar man het grade in die onderwys en natuurkunde
gehad. Hy was ook 'n voormalige voorsitter van die boerevereniging in
Vaalwater. 'n Roudiens word oormôre 10:00 in die NG kerk in Vaalwater
gehou.
Niemand is nog weens die aanval in hegtenis geneem nie.
Elderly couple tied and robbed
======================
Senior burgers in huis oorval
2010-12-03 09:01
Kobus Pretorius
Parow - ’n Egpaar van Parow is helder oordag in hul huis vasgebind en
beroof.
Twee mans het Maandag omstreeks 13:00 Isabel Genade (73) en haar 75-
jarige man (wie se naam onbekend is) se deurklokkie in Wesselstraat-
noord gelui.
Hulle was na bewering in volle polisie-uniform geklee.
Hulle is die huis ingelaat nadat hulle glo aan die egpaar gesê het hul
motor is gesteel.
“Die mans het die egpaar oorval en vasgebind,” het ao. Jacques
Mostert, polisiewoordvoerder in Parow, gister gesê.
Volgens inligting wat Die Burger ontvang het, is die egpaar aangerand.
Mostert het dit egter ontken en gesê hulle is nie aangerand nie. “Die
tannie het wel ’n hou teen die blad gekry en het ’n knop teen haar
kop. Die oom is ongedeerd.”
Mostert kon nie bevestig dat die mans in polisie-uniforms geklee was
nie omdat die ondersoek in ’n sensitiewe stadium is. “Hulle het met
die vrou se handsak, waarin haar bankkaarte en kontant was, asook
juweliersware weggekom.”
Die polisie kon nie sê wie op die egpaar afgekom het nie en of hulle
hulself bevry en die polisie ontbied het.
Die Genades was nie gister tuis nie. Poeier teen die voordeur se
traliehek soos die polisie dit vir vingerafdrukke gefynkam het, was al
getuienis van wat gebeur het.
Inwoners van Wesselstraat-noord was gister met Die Burger se besoek
aan die huis onbewus van die voorval.
Inwoners het vertel dit is bedags baie stil in die buurt.
“’n Mens sien die polisie omtrent nooit hier nie,” het ’n man van hom
laat hoor.
“Ek het al verdagte mense wat sommer net hier sit of rondloop, gevra
wat hulle hier doen. Dan jaag ek hulle weg, want hulle hoort nie hier
nie.”
(Farm Murders)
Family of three murdered, including a three-year old girl
========================================
Plaasgesin grusaam vermoor
2010-12-02 14:01
Bloemfontein - ’n Gesin van drie, onder wie ’n 3-jarige dogtertjie, is
grusaam op die plaas Tweefontein in die Lindley-distrik vermoor.
Attie Potgieter, sy vrou, Wilna, en hul rooikopdogtertjie, Willemien,
se lyke is Donderdagoggend deur ’n plaaswerker gevind. Potgieter is in
sy vroeë veertigerjare en sy vrou in haar dertigs.
Jana van der Merwe, Volksblad-verslaggewer wat tans op die toneel is,
sê die man is vermoedelik by die huis se agterdeur met ’n panga oor
die kop geslaan.
Van der Merwe het vertroulik verneem die vrou en kind is met ’n
vuurwapen tereggestel.
Die lyke is reeds van die plaas verwyder.
Een verdagte is intussen vasgetrek op Petrus Steyn.
Supertaal
Blog
Soek
Hulp
Lede
Registreer
Teken aan
Tuis
RSS
