Lievenloven... watter reaksie get jy nie uitgelok met jou plasing van "Die Brommer" nie, Gloudina! Lanklaas dat 'n gedig so 'n hewige reaksie uitgelok het. En lanklaas dat ek so 'n vernuftige stukkie woordkuns raakgeloop het soos hierdie. Dit kom baie na-aan Van Wyk Louw, Breyten, Opperman en die snare. En voor die ander my stenig: ek hou g'n stuk van die onderwerp van die gedig nie, en vind die taalgebruik (uit konteks aangehaal) plek-plek kru. Self gebruik ek nooit die woorde nie. Maar dit maak nog steeds nie dat die gedig sleg of afstootlik is nie. Verder verskil ek ernstig van mense wat skryf dat die digter self alles wat ons daarin lees, noodwendig oorspronklik so bedoel het. Dis soms waar dat die digter juis wil dat jy meer moet lees as net die oppervlakkige woorde. Dink bv. aan "in die skerp wit kol / van my wete stol / bruin en skerp 'n klip / soos 'n bok wat skrik / staan, vinnig weghol / uit die klein wit kol. / Aan 'n takkie hang / twee ogies wat bang / uit die klein wit skyn / van my flits verdwyn. / Oor waters wat glip / soek ek klip na klip / maar 'n duister land / bedreig my alkant." Opperman se titel vir die gedig ("Man met flits") laat jou dink jy gaan iets anders kry as wat jy uiteindelik daar vind. En net die een enkele woord "wete" sluit die gedig oop. Skielik "staat er niet wat er staat" as ek Nijhoff (was dit Nijhoff??) nog reg kan aanhaal. Dan word elke beeld simbool van iets heel anders, en die leser word toegelaat om by die digter se oorspronklike bedoeling ook nog eie assosiasie te voeg. As leser word jy dan uigenooi om verder te gaan: watter sensoriese, emosionele en intellektuele betekenisse kan jy, in die konteks van wat daar staan, heg aan die beelde? En kyk net hoe nooi "Die Brommer" die leser nie uit nie - uitdaag, moes ek dalk liewer geskryf het. Heftige reaksies, wat wissel van weersin en afsku, tot bewondering vir die vaardige woordkunstenaar! Presies dieselfde wat jy ervaar as jy na 'n brommer kyk: afsku en weersin vir die aaklige en vieslike insek, maar as jy hom van nader beskou, moet jy toegee: die dier is wonderbaarlik gemaak, en die kleure is soms aantreklik. Sit dieselfde kleure op esteties aanvaarbare voorwerpe, en almal bewonder dit. Kleur die brommer so in, en dit vervul jou met weersin. Die vernuftige ineenskakeling van die verwysings na Heer en Skepping is ook baie evokatief - roep beelde en assosiasies op van God en Satan (Heer kan verwys na beide Beelsebul - die Heer van die vlieë - Satan, en natuurlik na God, veral in assosiasie met die Skepping.) Die vraag word opgeroep: watter Skepping / skepping word bedoel? Soos "matroosknoop" ook: die vorm van die uitwerpsel wat in 'n kringetjie daar lê, een punt oor die res gekrul, en die vloekwoorde waarvoor matrose spreekwoordelik bekend is. Van die eerste woord af, tot die laaste, kies die digter sy beelde met groot omsigtigheid. Hy bedoel juis om te skok. Kyk op watter onverwagte plekke sit hy die woorde "drol" en "kak" neer - en kyk hoe lei jou van 'n matige skok met die eerste woord na die hewige skok van die tweede een. Dan volg hy dit op met die skerp kontras en jukstaponering van "afgryslike" en "Heer" - jy het nog skaars jou asem teruggekry van die eerste twee skokke, dan slaan hy jou wind uit hiermee. Van hier af tot met die laaste woord van die gedig hou hy net nie op nie. Profaniteit en heiligdom word voortdurend met mekaar gekontrasteer. God het alles in Sy skepping gemaak: mooi en lelik; mens en uitwerpsel; ten slotte lewe en dood - alles is Sy maaksel. Eugene Marais het soortgelyke gedagtes uitgespreek, net mooier en sagter vir ons oor. Maar vir sy tyd was dit netso skokkend: "'n druppel gal in die soetste wyn;" en so aan tot by "oor alles hou die wurm wag". Digters skok hulle lesers soms doelbewus - om jou aan die dink te sit oor dinge wat jy andersins nie eens sou oorweeg het nie. Hoe goed het Naude nie daarin geslaag nie! Die enigste beeld wat ek 'n bietjie geforseerd vind, is die beeld van die dood as juwelier. Dit pas nie baie goed in die res van die gedig in nie, hoewel hy die leser tog daarop voorberei in sy verwysing na "geglasuurde bidsnoer", "kosbare bedesnoer" en "kleinood in die vrouehand". Maar die laaste reël is tog treffend, en baie sterk. Dit roep ook weer gedigte soos "Skoppensboer" en ander op, en is ryk aan interpretasiemoontlikhede. Kuns hoef juis nie "mooi" te wees om goed te wees nie. "Mooi" is "Die Brommer nie"; goed wel - selfs baie goed, baie vernuftig aanmekaar gesit. "Groots"? Ek twyfel. Selfs min van Opperman en Van Wyk Louw en Breyten en andere is "groots". Maar dis 'n heel ander bespreking. Hierdie "skoktaktiek" is niks nuuts nie. Gaan maar na die "metaphysicals" toe terug en kyk hoe het John Donne en Richard Lovelace en ander nie al gespeel met woorde nie: "Batter my heart, three-personed God" is 'n puik voordbeeld. In sy soeke na geloof nooi Donne in hierdie sonnet vir God uit om hom aan te rand en te oorweldig. Hy gebruik skokkende beelde wat aan die seksuele ontruk is. Soos 'n man 'n meisie ("virgin") verlei en oorweldig, so wil hy ook dat God hom sal oorweldig en met geweld van sy hart besit neem. Ek is doodseker dat jy dit selfs nog verder in die literatuur sal kry as jy weet waar om te gaan soek. Dit (skoktaktiek) kom in elk geval in alle kunsvorme voor: Rodin se beeldhouwerk, die Decameron, Chaucer, Shakespeare, die skilderkuns - selfs die musiek. (Van Mozrt se operas is niks anders nie as pornografie.) By T. S. Eliot kry jy juis weerklanke van Chaucer se skoktaktiek, met sy "Wasteland": die heel eerste reël verwys al na April as "the cruellest month". Dis juis wanneer jy geskok word dat jy gaan reageer. Die meeste mense gaan waarskynlik direk en emosioneel ("visceral") reageer; enkeles gaan stilstaan, weer kyk en hulle eie premisse bevraagteken, herbevestig, of verwerk en vervang. En dis juis wat die kunstenaar soms wil bereik. In een van sy essays praat Van Wyk Louw van die verslaentheid wat kuns moet agterlaat. Verslaentheid oor die emosies wat by jou opgewek is, en - soms - die katarsis wat daardeur veroorsaak is. Gegroet uit Newtown, waar ons môre tot 6 duim reën verwag, en winde van 50 myl per uur - as gevolg van FLOYD - nie dennis nie. Henry
Oorspronklik gepos deur: @sympatico.ca Kwarantyn wrote: > En kyk net hoe nooi "Die Brommer" die leser nie uit nie - uitdaag, > moes ek dalk liewer geskryf het.Van die eerste woord af, tot die > laaste, kies die digter sy beelde met groot omsigtigheid. Hy bedoel > juis om te skokDie enigste beeld wat ek 'n bietjie geforseerd vind, is > die beeld van die dood as juwelier.Kuns hoef juis nie "mooi" te wees > om goed te wees nie. > > Dankie, Henry, vir 'n analise deur 'n meestershand. > > Die gedig is vir my in die genre van die loof/prysgedig, wat die > swart rasse in > Suid-Afrika so meesterlik beoefen. > > Die dood, as juwelier, is nie so onvanpas nie. Veral in die konteks > van Afrika, > waar die woedende gegons van die brommers amper altyd plekke waar > die > dood oorgeneem het, aandui, > > Hier in Noord-Amerika is daar ook brommers, maar hulle is nie so kwaad > > en verontwaardig en luid as die brommers van Afrika nie. Dis een van > die > geluide van Afrika wat ek die meeste mis. > > Gloudina >
Dankie Henry, Ek het dit geniet om jou ontleding en opinie te lees. Jy vat die woorde so lekker fyn vas - baie beter as Naude. Ek sal nie sê dat jy my van die meriete van die gedig heeltemaal oortuig het nie - ek voel dat dit meer vernuf van die digter sou verg om dieselfde te bereik sonder die growwe taalgebruik. Growwe taal in iets wat goed deurdag geskryf word, is nie veskoonbaar nie. Maar dit bly my persoonlike opinie en ek besef daar is ouens wat nie pyne met vloekwoorde het nie. Uit 'n Minnesota met absolute sjampanje weer - sonskyn met 'n koel daaglikse maksimum van 18-20°C! PS: as almal maar tog so lekker oor 'n onderwerp kon gesels! Ons kan gerus almal probeer om by Henry aan te steek en soos beskaafdes te probeer kommunikeer.... ...so met my tong in die kies - dan kan die ou suurpruime nie so baie moan nie! =|:^) Johan
Jammer - per ongeluk die vorige een leeg gepos. skryf in boodskap news:37E0FF84.FA6505C4@sympatico.ca... > Dankie, Henry, vir 'n analise deur 'n meestershand. En dankie vir die kompliment. Ek is maar erg verroes - dis baie jare sedert ek laas gedigte ontleed het, maar dié een het my aangespoor. > Die dood, as juwelier, is nie so onvanpas nie. Nee - jy is reg. Die beeld self is nie onvanpas nie, en dit bied ook natuurlik 'n verdere faset van kontras: die teenstelling tussen juwele as versierings, en die uitwerpsel wat daar lê. > Veral in die konteks van Afrika, waar die woedende gegons van die brommers amper altyd plekke waar die dood oorgeneem het, aandui. Miskien is dit juis waarom die beeld vir my effe geforseerd voorkom. Die beeld van juwelier roep sofistikasie op wat dalk nie heeltemal in die Afrika-konteks pas nie. Maar dalk is dit net vir my wat die assosiasie nie heeltemal werk nie. Dit verswak in elk geval nie die gedig of die slotvers nie. > Hier in Noord-Amerika is daar ook brommers, maar hulle is nie so kwaad en verontwaardig en luid as die brommers van Afrika nie. Dis een van die geluide van Afrika wat ek die meeste mis. Weet jy watter Afrikageluide mis ek die meeste? Die kiewiete wat in die oop veld langs ons huis in PE nes gemaak het. Saans met skemer het hulle oor die veld gehardloop en dan skree-skree die lug in gevlieg. Soms, snags, as 'n niksvermoedende (of skoorsoekende??) hond te na aan die nes gekom het, het hulle met 'n skril geskree die nagstilte aan flarde geskeur. Of die geluide van boomdassies snags in die bosse naby Collondale by Oos-Londen, waar ons met skoolgroepe gaan kamp het. Die boomdassie se geluid is die mees bloedstollende geluid wat jy jou kan indink. Dit klink soos 'n mens wie se keel afgesny word - so 'n lang uitgerekte ysingwekkende gil wat hoog op die toonleer begin, en dan noot vir noot afkom, al korter en dieper en sagter. Maar erg! Jou bloed word yskoud in jou are as jy dit die eerste keer hoor. Of die naguiltjie wie se steungeluide klink soos iemand wat 'n fietswiel oppomp met 'n handpompie - "tsjwie-tsjwie-tsjwie" - jy sien behoorlik die mens oor sy fiets gebuk met die pompie in die hand, een elmboog wat op en af pomp. En die geluid van 'n hoëveldse donderstorm in die somer. In ons tuin in Pretoria had ons ook so 'n verskeidenheid van voëls: tiptolle, janfiskale, geelvinkies (wat my naaldeik elke jaar skoon gestroop het as hulle nes gebou het, sodat ek in die somer hope en hope groen blare moes opvee elke dag) en kuifkophoutkappers, regte ou plaas tortelduiwe en reënvoëls - en kwêvoëls. Die reënvoëls het in die heining nes gemaak, en soggens en smiddags op die telefoondraad net langs die swembad gaan sit en soms helder korrels klank uitgeskink in die stil lug. En nog het ek niks gepraat van die groot diere van die wildtuine nie! Afrika is klank en kleur en geur - en sy gelyke is nie te vinde nie, maak nie saak waar jy gaan nie. Met Afrika-groete uit die land van die Quakers. Henry
Die brommer besigheid laat my dink aan 'n Langenhoven staaltjie, hy was ook maar kru gewees met tye...." Wys my jou kakhuis of ek skuit in bakhuis" vir die bakker wat geneul het vir 'n gediggie op die verkeerde tyd. Francois
Jy is reg - ek was Engels onderwyser by verskeie hoërskole in PE, en daarna Engels dosent by 'n onerwyskollege. Ek het onder Edward Davis gestudeer - dis hy wat my geleer het hoe om gedigte te ontleed. Davis het my geleer om gedigte vanuit vier hoeke te benader - en dan om beelde een vir een op drie vlakke te ontleed. Later ook onder TT Cloete. Sy gunstelingbeeld wanneer dit by gedigte gekom het, was om dit te vergelyk met iemand wat in 'n donker kamer instap waarjy nog nooit was nie. Jy stap so voel-voel en voetjie vir voetjie in tot jy teen iets vasloop. Dan staan jy stil en voel met jou hande wat dit is. Sodra jy dit herken, verken jy verder tot jy naderhand 'n beeld vorm van hoe die kamer lyk. Maar dis nou reeds minstens 15 jaar dat ek uit die akademie beweeg het na middelbestuur toe. As jy personeel moet bestuur, projekplanne moet opstel, begrotings moet hanteer en so aan, kry jy maar min tyd vir gedigte ontleed. Hoe jammer tog.... Watter voorreg het jy nie gehad om met Stoffel Nienaber te werk nie! En sou dit nie interessant wees om mekaar se werk te kon lees nie - jou stuk oor Man met Flits, en my oorsig oor die digkuns van Van Wyk Louw, waarvoor TT Cloete my destyds 'n A+ gegee het. Toe hy dit vir my teruggee, het ek dae lank gevoel ek trap op wolke. Ek het dit oor en oor gelees, en elke kommentaar in die kantlyn in Cloete se hand ingedrink. Die ydelheid van die jeug tog! Groete uit Pennsylvania, waar die son vandag heerlik geskyn het, terwyl die vloedwaters in groot dele van New Jersey stadig begin sak het. Henry
Oorspronklik gepos deur: @sympatico.ca Henry wrote: > En dankie vir die kompliment. Ek is maar erg verroes - dis baie jare sedert > ek laas gedigte ontleed het, maar dié een het my aangespoor. > O, ek het aangeneem dat jy klasgee erens. Het ek my verbeel of het jy eenkeer lank gelede vertel dat jy 'n Engelse onderwyser was in Suid-Afrika? Waar het jy jou behendigheid met die analise van gedigte geleer? Mens ontwikkel dit nie sommer so uit die blou nie. Dit kos dissipline en die regte leiding op die regte tyd. In my geval het ek dit eintlik nie in die Afrikaanse departement op Stellenbosch gekry nie (wel in die Engelse departement.) Ek was gelukkig om later vir Stoffel Nienaber te gehad het by die Universiteit van Natal, in die tyd toe mens hoofstukke of selfs hele verhandelings geskryf het oor net een gedig. (Jy moes die hoofstuk gesien het wat ek oor "Man met Flits" geskryf het. Ek kry nou nog lekker daaroor.) Gloudina
Henry wrote in message ... > Later ook onder TT Cloete. Sy gunstelingbeeld wanneer dit by gedigte gekom > het, was om dit te vergelyk met iemand wat in 'n donker kamer instap waarjy > nog nooit was nie. Jy stap so voel-voel en voetjie vir voetjie in tot jy > teen iets vasloop. Dan staan jy stil en voel met jou hande wat dit is. WAARSKUWING: (Aan aspirant-gedig-ontleders). Advies hierbo moet nie te letterlik gevolg word as gedig gaan oor 'n vars drol nie. Swart Simon