Van mens tot mens: Outoritarisme verteer SA samelewing Mar 04 2008 09:22:47:230PM - (SA) Wilhelm Jordaan Tim du Plessis reken in Rapport (2 Maart) die soort kultuur wat ontgroening laat voortduur, lê aan die wortel van die skandelike video deur vier Kovsie-studente. Du Plessis meen dit kan nie teruggevoer word na sulke studente se dikwels "onberispelike" ouerhuise nie. Hiermee slaan Du Plessis die bal tegelyk raak en mis. Want die werklike wortel van die kwaad is juis die gesinsideologie van outoritarisme wat oor jare in baie Afrikaner-huise gekweek is, in kerk- en skoolverband verdere beslag gekry het en ingeburger geraak het deur apartheid. In baie Afrikaner-kringe floreer gesinsoutoritarisme steeds. Gesinsoutoritarisme word gekenmerk deur die verheiliging van 'n hiërargiese onderdanigheidstruktuur - met pappie "bo" as "offisier in bevel"; gevolg deur mammie wat "onder" is, gevolg deur boeties/sussies verder onder toe in die rangorde van geboorte en geslag. Hieruit kom 'n patroon van meerderes en minderes op die grondslag dat elke opwaartse beweging in die hiërargie groter waarde aan jou gee - méér status, méér vryheid én méér toegeëiende beskikkingsreg oor dié wat jy as jou minderes beskou. Maar outoritarisme in die gesin en die samelewing is intiem verstrengel. Die 16de eeuse klassifikasie-wetenskap (byvoorbeeld Linnaeus se systema naturae) het aan ons die tradisie van 'n hiërargiese rasverdeling gegee wat swartes "onder" geplaas het - met sekere toegeskryfde, oorwegend negatiewe menslike eienskappe. Wat jy só leer, gee struktuur aan die samelewing (politiek en kultureel), word deel van die ouerhuis se denktradisie wat dan na die samelewing oorgedra word. Daaruit kom byvoorbeeld die tradisie van ontgroening waarin "seniors" die "juniors" verneder, afransel, belaglik maak, selfs aanrand. Wesenlik geld dieselfde soort hiërargiese denke, met dalende toegekende waarde, dan ook elke ander mens wat jy as jou mindere ag. Dit is nie noodwendig só dat jy die "hoër" posisie bewustelik toe-eien nie, maar eerder 'n geval van: dit is soos die tradisie dit bepaal, en wie peuter nou met die "waarheid" van tradisie. Dié soort hiërargiese tradisie-denke het baie ander uitlopers. Enersyds brutale diskriminering teen diegene wat jy as "minderes" ag (soos met kolonialisme, slawehandel en apartheid teenoor swartes gebeur het). Andersyds 'n patroon van onnadenkende onverskilligheid jeens die "hulle" wat nie soos "ons" is nie - soos dit steeds by baie wittes teenoor swartes voortduur. Hiervolgens is swartes, wat nou die politieke mag het, deel van jou leefwêreld, maar eintlik beklee hulle nog steeds laer posisies in jóú hiërargie. Die Kovsie-studente se verweer, en 'n pa se beaming daarvan (Beeld, 3 Maart), getuig hiervan. Hulle sê hulle kom goed oor die weg met swartes; is sorgsaam teenoor hulle; is nie rassiste nie; en wou net 'n "komiese ding" met hulle doen om pret te maak. Hulle het nie bedoel om te verneder nie. Juis dié onnadenkende onverskilligheid teenoor swartes se eeue oue geskiedenis van "onder" wees in die uitgedinkte hiërargie van menswees, is tekenend van 'n kanker wat die gesonde weefsel van 'n nie- rassige Suid-Afrikaanse samelewing bedreig. Wilhelm Jordaan is 'n buitengewone professor in sielkunde by Tuks.